سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
264
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
اى كفت را ز تو در جود به از ابر بهار * خلق را با كف تو ابر بهارى بچه كار عالمى را دل از افشاندن باران كفت * خوش و خرّم شد و آراسته چون باغ بهار بيش از اندازه اين طائفه بر بنده نهاد * جود تو بار گران زآن دو كف گوهربار تا آخر قسيده . و مرحوم سيّد عليخان در انوار الرّبيع فرموده : توشيح آنست كه در اوّل كلام چيزى باشد كه مستلزم قافيه بوده و بر لفظ آن دلالت داشته باشد و فرق آن با ردّ العجز على الصّدر اين استكه دلالت مزبور در توشيح معنوى بوده و در ردّ العجز على الصّدر لفظى است . و از بارزترين شاهد بر اين نوع از توشيح فرموده حقتعالى است : انّ اللّه اصطفى آدم و نوحا و آل ابراهيم و آل عمران على العالمين . در اين آيه شريفه [ اصطفى ] دلالت دارد بر اينكه فاصله عبارتست از [ العالمين ] ولى اين دلالت بكمك لفظ نبوده بلكه معنوى است زيرا لفظ [ عالمين ] غير از لفظ اصطفى است پس دلالت معنوى مىباشد و شرح آن اينستكه : معلوم استكه از لوازم [ اصطفاء ] شيئى است كه بر هم جنس خود اختيار شده و هم جنس انبياء عظامى كه در آيه مذكورند و خداوند ايشان را برآنها اختيار كرده عالمون مىباشد پس باتوجّه به اين معنا صرفا وقتى لفظ [ اصطفاء ] ذكر شد پىمىبريم كه فاصله در اين آيه [ عالمين ] خواهد بود . و مرحوم نصر اللّه تقوى در هنجار گفتار فرموده :